Poortgebouw Begijnhof

Begijnhof 37, Amsterdam

Bouwjaar: 1907, Opdrachtgever: Stichting Begijnhof Mgr. Klöne.

Bouwverordening Begijnhof

De bouw werd in een hoog tempo uitgevoerd:

aanbesteding17 mei 1907
aanvang bouw24 mei 1907
aanvang heien05 juni 1907
aanvang funderingswerkzaamheden14 juni 1907
aanvang Trasraam19 juni 1907
oplevering02 oktober 1907

Het Poortgebouw van het Begijnhof heeft Joling in 1907 gebouwd. Bij deze beperk ik me alleen tot het poortgebouw. Ik gebruik daarvoor een beschrijving uit het Amsterdammer Weekblad voor Nederland van 12 januari 1908 over de oude en nieuwe poortjes van het Begijnhof te Amsterdam. Inontleen hieraan,

“dat het Bagijnhof oudtijds slechts één poort had, toegang gevende uit de Bagijnensteegin de Kalverstraat. Deze oude poort werd voor enkele jaren door een nieuwe vervangen en het steentje, waarop afgebeeld de Heilige Ursula, is in de nieuwe poort aangebracht.In het begin der 18e eeuw heeft hetBagijnhof een tweede toegangverkregen op het Spui, dietoendertijd alleen geopend werd,wanneer de R.K. Kerk aan- enuitging. Mettertijd werd de nieuwe toegang iederen dag opengesteld,doch op bepaalde uren gesloten engeopend. 

Deze toegang was verkregen door het doorbreken van een der huizen. Dit huis met den primitieven doorgangis eerst thans, een paar honderd jaar later, vervangen door een poorthuis, volgens plannenvan den bouwheer A.J. Joling.Foto: G.H. Breitner, 1904Men noemt dit nieuwe huis– nog in 1907 voltooid – zeer eigenaardig: “”Het Poorthuis””om de mooie poort, die van het Spui toegang geeft tot het Bagijnhof. Het kunstsmeedwerk aan den gevel boven de nieuwe poort onderscheidt zich van hetalledaagsche, zoowel de versierde ankers als het jaartal 1907, aan den top waarvan deversiering de symbolen bevat van geloof, hoop en liefde, en er een tevens, practisch, tothijsbalk dient.Bij de mooie, eenvoudige en zware deur is, als in oude tijden, een klopper aangebracht,tevens een zinspeling op de Bagijnen ook wel “”klopjes”” genoemd.De gebeeldhouwde draagstukken in de poort zijn stil en eenvoudig van de hand van denbeeldhouwer H.J. Hack en stellen voor een hardloopend jongentje, verjaagd uit den hof;een op de vlucht gejaagden haan, - en een hond wegloopend met den staart tusschen depooten. Deze voorstellingen slaan op een oude bepaling, aldus luidende: “”Tervoorkoming van gedruisch op den Hof, mogen ‘r geene hanen nog honden gehoudenworden. Ook mogen er geene Vriendinnen der Begijnen of andere vernagten, zonderverlof van Meesteressen: en knegtjes, die boven de drie jaaren oud zijn, in ’t geheel niet.”Ook dit poortje heeft eene voorstelling van de Heilige Ursula en de elf duizendmaagden. De beeldhouwer heeft rekening gehouden met doel en bestemming der plaats, enin zijne kunst, ondanks zijne gebondenheid, met behoud van het goede oude, ietspersoonlijks gelegd.De versiering, die als oplossing van het profiel van de boog dienst doet, strekt tegelijk alsdraagstuk voor de er boven geplaatste pilasters. Deze pilasters doen met de kleine boog enzijstukken –alles in Oberkichener steen - dienst tot omlijstingvan het tafereel der heiligeUrsula. Op dat tafereel heeft de beeldhouwer M.J. Hack, uitgedrukt: de beschermingvan der maagden reinheid – door de beschermende houding van de in het midden staandeSt. Ursula, haar mantel om de maagden willende uitbreiden, en eigen reinheidsymboliseerende ook in de kroon, gevormd door gestyleerde leliën, de lelieknoppen die hetgeheele hoofd omgeven, als ornamentale omvatting van den aureool. Bovendien ontwaartmen in de fonds nog aanduiding van leliën.”

1907 originele bouwtekening begijnhof

plan_verbouwing_1907_bouwtekening_begijnhof

Eerste steenlegging Architect Joling spreekt

Eerste steenlegging Architect Joling spreekt

Poortgebouw Begijnhof

Doorgang poortgebouw

Achterkant entree Begijnhof

Terrazzovloer entree poortgebouw begijnhof

Poortgebouw Begijnhof
Doorgang Poortgebouw
achterkant_entree_begijnhof
Terrazzovloer_entree_poortgebouw_begijnhof

Het was verboden om kinderen, honden en kippen toe te laten in het hof. De beeldhouwer Hack legde dit vast in de kloostergang door het uitbeelden van een vluchtend jongentje, een opgejaagde haan en een hond.

Jongen
Hond
Haan
Vierde element

Imponerend beeldhouwwerk bij het entree van Rien Hack

De architect restaureerde ook het oude poortje van de Gedempte Begijnensloot uit 1574:

De architect restaureerde ook het oude poortje van de Gedempte Begijnensloot uit 1574. Detail

Rien Hack
Gedempte Begijnensloot
amsterdamsepoortjes_14

KvK: 56945213  |   IBAN NL03 RBRB 0929 3629 93  | ANBI  |  RSIN 852373053

© 2018 Architekt Joling